تاثیر اقلیم بر ساختمانسازی قدیمی
۱. خانه در اقلیم گرم و خشک (فلات مرکزی)
نواحی فلات مرکزی ایران دارای آبوهوای گرم و خشک میباشد. میزان بارندگی کم و اختلاف دمای شب و روز زیاد است. تاملی اندک در معماری خانههای سنتی این ناحیه نشان میدهد که آنها در کلیت طرح با هم اشتراک دارند. همهی آنها دارای پلانهای متراکم و درونگرا بوده و رو به حیاط مرکزی داشتهاند. این خانهها همهی زیباییهایشان را به اهل خانه نشان میدادند. دیوارهای بلند بیرونی خانهها، کم تزیین و ساده بوده است.
نظم هندسی در همهی بخشهای خانه از کل تا جزء دیده میشد. این هندسه که ساختار کلی طرح را مشخص میکرد، تکتک اجزای آن را شکل میداد، و فضاهای مختلف را به نسبت اهمیت در جاهای متفاوت قرار داده و ارتباطشان را با سایر فضاها معلوم میساخت.
ویژگیهای مهم ساختمانهای قدیمی در مناطق گرم و خشک
از دیگر خصوصیات طرح کلی خانهها، همسازی معماری آنها با اقلیم خشن منطقه است که نمونههایی از آنها در زیر آورده شده است:
ایجاد حیاطهای عمیق و پر سایه در میان بنا
قراردادن حوض و باغچه در حیاط
در آمیختن و اتصال فضاهای زندگی با فضاهای باز
اهمیت بخشیدن به ایوانها، رواقها و فضاهای نیمهباز در خانه که اغلب به مهمترین فضای خانه بدل میشده است.
ساختن بادگیرهای بلند، سایهبانها و قراردادن دربها و پنجرهها در عمق دیوارها
استفاده از زیرزمین و خنکای آن
استفاده از فرمهای قوسی و گنبدی در سقف بناها
ضخیم گرفتن جرزها و سقف خانهها
استفاده از مصالح خشت و گل
تقسیم فضاهای سکونتی به دو بخش تابستاننشین پشت به قبله و زمستاننشین روبهقبله
از دیگر خصوصیات این خانهها تفکیک فضاهای خدماتی از فضاهای زندگی در آنها میباشد. این تفکیک موجب میگردد که همهی فضاهای خدماتی مانند مطبخها و فضاهای بهداشتی و انبارها و اصطبلها در شرق و غرب خانه از چشم دور شوند، تا آرامش و آسایش فضاهای زندگی را بر هم نزنند.